Đề thi Học sinh giỏi môn Ngữ văn 9 - Trường THCS Hạ Hòa (Có đáp án)

Nội dung tài liệu: Đề thi Học sinh giỏi môn Ngữ văn 9 - Trường THCS Hạ Hòa (Có đáp án)

1. PHÒNG GD&ĐT HẠ HÒA ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI VÒNG TRƯỜNG TRƯỜNG THCS HẠ HÒA MÔN: NGỮ VĂN 9 (Thời gian: 120 phút) Câu 1 (8 điểm): Bài học mà em nhận được từ câu chuyện dưới đây: Ngọn gió và cây sồi Một ngọn gió dữ dội băng qua khu rừng già. Nó ngạo nghễ thổi tung tất cả các sinh vật trong rừng, cuốn phăng những đám lá, quật gẫy các cành cây. Nó muốn mọi cây cối đều phải ngã rạp trước sức mạnh của mình. Riêng một cây sồi già vẫn đứng hiên ngang, không bị khuất phục trước ngọn gió hung hăng. Như bị thách thức, ngọn gió lồng lộn, điên cuồng lật tung khu rừng một lần nữa. Cây sồi vẫn bám chặt đất, im lặng chịu đựng cơn giận dữ của ngọn gió và không hề gục ngã. Ngọn gió mỏi mệt đành đầu hàng và hỏi: - Cây sồi kia! Làm sao ngươi có thể đứng vững như thế? Cây sồi từ tốn trả lời: - Tôi biết sức mạnh của ông có thể bẻ gẫy hết các nhánh cây của tôi, cuốn sạch đám lá của tôi và làm thân tôi lay động. Nhưng ông sẽ không bao giờ quật ngã được tôi. Bởi tôi có những nhánh rễ vươn dài, bám sâu vào lòng đất. Đó chính là sức mạnh sâu thẳm nhất của tôi. Nhưng tôi cũng phải cảm ơn ông ngọn gió ạ! Chính cơn điên cuồng của ông đã giúp tôi chứng tỏ được khả năng chịu đựng và sức mạnh của mình. (Theo: Hạt giống tâm hồn - Đừng bao giờ từ bỏ ước mơ, NXB Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh, 2011). Câu 2 (12 điểm): Ngay sau khi cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc, trong bài “Việt Bắc”, Tố Hữu đã viết: “Mình về thành thị xa xôi Nhà cao còn thấy núi đồi nữa chăng? Phố đông còn nhớ bản làng Sáng đèn còn nhớ mảnh trăng giữa rừng? (Việt Bắc – Tố Hữu) Những dòng thơ trên gợi cho em liên tưởng đến tâm sự của tác giả nào trong một bài thơ em đã học ở chương trình Ngữ văn lớp 9 tập 1? Em hãy chỉ rõ điểm đồng điệu giữa ý thơ của Tố Hữu và tâm sự của nhà thơ đó. Hãy phân tích niềm tâm sự sâu kín của tác giả trong bài thơ em đã tìm được. Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm. Họ và tên thí sinh SBD ..
2. PHÒNG GD&ĐT HẠ HÒA HƯỚNG DẪN CHẤM THI HỌC SINH GIỎI VÒNG TRƯỜNG TRƯỜNG THCS HẠ HÒA MÔN: NGỮ VĂN 9 Thời gian: 120 phút. (Hướng dẫn chấm gồm: 03 trang) Câu 1 (8 điểm): 1. Yêu cầu về kĩ năng: Biết cách viết bài văn nghị luận xã hội. Nắm chác thao tác bình luận. Biết vận dụng kiến thức thực tế. Bố cục rõ ràng, mạch lạc, lập luận chặt chẽ, dẫn chứng phong phú, văn có cảm xúc, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp. 2. Yêu cầu về kiến thức: Thí sinh có thể trình bày theo nhiều cách, nhưng cần làm rõ các ý chính sau đây: 1. Mở bài (1,0 điểm): Dẫn dắt, nêu vấn đề: Cuộc sống luôn ẩn chứa vô vàn những khó khăn, giông bão, trắc trở, muôn vàn những thử thách mà con người cần phải vượt qua để tồn tại, đứng vững và thành công. Con người ta cần bản lĩnh, cần có bản lĩnh, ý chí, sự can đảm và nghị lực để có thể vượt qua tất cả những khó khăn Câu chuyện “Ngọn gió và cây sồi” là một điển hình. 2. Thân bài: a. Giải thích (2,0 điểm): - Gió: Tượng trưng cho những khó khăn, trở ngại, những tác động khủng khiếp của ngoại cảnh đối với con người. Và nhiều khi ta cũng gặp những khó khăn, trở ngại như thế khiến ta gục ngã, đầu hàng và thất bại - Cây sồi: Tượng trưng cho hình ảnh con người: + Hình ảnh những cái rễ bám sâu vào lòng đất thể hiện niềm tin không gì có thể lay chuyển được, tin tưởng vào sức mạnh vững chắc và khả năng của chính bản thân mình -> Đó là ý chí, nghị lực của mỗi người khi phải đối mặt với gian khó. + Hình ảnh cây sồi chống trọi lại cơn cuồng phong và rồi chiến thắng: Là hình ảnh tượng trưng cho ý chí, nghị lực, sức mạnh, sự dũng cảm, cứng cỏi khi đối mặt với gian khó cùng sức chịu đựng phi thường: “Nhưng tôi cũng phải cảm ơn ông ngọn gió ạ! Chính cơn điên cuồng của ông đã giúp tôi chứng tỏ được khả năng chịu đựng và sức mạnh của mình”. => Đó là bài học để nhắc nhở ta: Nếu phải đối diện với khó khăn, giông bão của cuộc sống thì con người ta cần có niềm tin, lòng can đảm, dũng cảm, ý chí, nghị lực, có sức chịu đựng kiên cường, có đủ bản lĩnh để vượt qua, không bao giờ chấp nhận gục ngã và đầu hàng. b. Bàn luận (3.0 điểm): *. Khẳng định: Câu chuyện trên là một câu chuyện ý nghĩa, thấm thía, sâu sắc với bản thân cũng như mọi người: - Vì: Cuộc sống luôn ẩn chứa bao nhiêu chông gai, thậm chí là những giông bão khủng khiếp đang rình rập chúng ta. Khó khăn là phần tất yếu của cuộc sống mà không ai tránh khỏi. Vì thế để tồn tại, đứng vững, vươn lên trong cuộc sống chỉ còn cách chấp nhận, sẵn sàng đối mặt và vượt qua thử thách (D/c ) (1,0 điểm) * Đối mặt với khó khăn bằng cách nào? Ta đối mặt và vượt qua thử thách bằng sự bình tĩnh, bằng ý chí và sức chịu đựng của mình. Nhưng bằng cách nào mà ta có được ý chí đó thì ta phải nhìn vào cây sồi mà học tập. Cây có rễ bám sâu vào lòng đất để đứng vững thì mỗi chúng ta không cần nói suông về niềm tin, ý chí mà cần phải trang bị cho mình tất cả những gì cần thiết và sẵn sàng cho cuộc sống. Hơn nữa, phải rèn luyện, tôi luyện để để mình có khă năng, có sức mạnh, luôn sẵn sàng đối mặt với khó khăn, đừng
3. bao giờ đẩy mình vào thế bị động. Nếu để mình vào thế bị động đó thì chính ta sẽ gục ngã (1,0 điểm). * Sức mạnh của ý chí, bản lĩnh: Bản lĩnh, ý chí, nghị lực làm cho con người ta can đảm, dũng cảm, không sợ bất cứ một khó khăn nào. Và khi đó ta rất cứng cáp, vững vàng trong cuộc sống, nhìn giông tố củả cuộc sống đó là điều bình thường * Mở rộng: Nếu chúng ta không có bản lĩnh, can đảm và sức chịu đựng thì ta không thể tồn tại trong cuộc sống và không bao giờ có được thành công. Bởi vì sự tồn tại và thành công không bao giờ rõ ràng. (D/c ) (1,0 điểm) c. Bài học (1,0 điểm) : - Về nhận thức: Khi tồn tại trong cuộc đời, con người cần ý thức rõ được cuộc sống luôn gặp vô vàn những khó khăn, trắc trở. Giông bão luôn chờ đón chúng ta. Bởi vậy: ta hãy luôn coi đó là những cơ hội để ta thử thách bản lĩnh của chính mình,và vì thế sẽ giúp con người mạnh mẽ hơn. - Về hành động: Chúng ta cần phải rèn luyện bản lĩnh, tài năng và sức chịu đựng cho bản thân . 3. Kết bài (1,0 điểm): Khẳng đinh câu chuyện trên là bài học bổ ích cho con người về bản lĩnh sống Liên hệ thực tế bản thân . Câu 2 (12,0 điểm): A. Yêu cầu về kỹ năng: - Làm đúng kiểu bài nghị luận văn học. - Bố cục rõ ràng, kết cấu chặt chẽ, diễn đạt lưu loát, trôi chảy. Không mắc lỗi chính tả, diễn đạt, lỗi dùng từ: B. Yêu cầu về nội dung kiến thức: Thí sinh có thể trình bày theo nhiều cách, nhưng cần làm rõ các ý chính sau đây: 1. Mở bài (1,0 điểm): Giới thiệu được ý thơ của Tố Hữu và bài thơ tương đồng trong chương trình Ngữ văn 9, kỳ 1 là bài “Ánh trăng” của Nguyễn Duy. 2. Thân bài (10,0 điểm): 2.1. Điểm đồng điệu giữa ý thơ của Tố Hữu và Nguyễn Duy trong bài “Ánh trăng” (2,0 điểm): + Đều là những nhắc nhở về đạo lý ân nghĩa thủy chung (0,5 điểm). + Ở những dòng thơ của Tố Hữu: Là lời nhắc nhở với những người cán bộ kháng chiến khi từ Việt Bắc về xuôi ngay sau khi cuộc kháng chiến chống Pháp vừa kết thúc. Khi đó sự lãng quên chưa xảy ra mà đó mới chỉ là dự cảm (1954). (0,5 điểm). +Ở bài “Ánh trăng”: là lời tâm sự tự bạch, tự thú với chính mình, với mọi người khi giật mình nhận ra bản thân đã từng có lúc lãng quên quá khứ khi được sống trong hòa bình. Đó là thời điểm 3 năm sau kháng chiến chống Mỹ (1978) (0,5 điểm). => Có lẽ, từ chiến tranh sang hòa bình, từ gian khổ sang an lạc, có không ít người lãng quên quá khứ, quên những người đã từng gắn bó, đùm bọc, sẻ chia. Vì thế, điểm đồng điệu của hai bài thơ chính là nhắc nhở mọi người về đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, ân tình, thủy chung với quá khứ (0,5 điểm). 2.2. Phân tích tâm sự sâu kín của Nguyễn Duy qua bài “Ánh trăng” (8,0 điểm): * Hoàn cảnh ra đời bài thơ (1,0 điểm): - Cuộc kháng chiến đã khép lại ba năm, sống trong thời bình, không mấy ai nhớ lại những kỷ niệm gian khổ thời quá khứ, “ánh trăng” giản dị như một niềm ân hận trong tâm sự sâu kín của nhà thơ (0,5 điểm). - Đó là hình ảnh quen thuộc và còn vừa là niềm thơ, vừa là biểu tượng đã qua một đời người gắn bó với kỷ niệm (0,5 điểm).
4. * Tâm sự của tác gỉả về những ngày tháng làm bạn với trăng trong quá khứ (1,0 điểm): - Nhớ về kỷ niệm đã qua: Nhớ về kỷ niệm thuở ấu thơ gắn liền với không gian “đồng, sông, bể” đến thời chiến tranh gian khổ. (0,5 điểm). => Vầng trăng là biểu tượng của thiên nhiên tươi mát, là biểu tượng nghĩa tình, nguồn cội, biểu tượng của quá khứ nghĩa tình, con người ngỡ không thể quên (Phân tích): 0,5 điểm. * Tâm sự sâu kín về những ngày lãng quên vầng trăng ở thời điểm hiện tại (1,0 điểm): - Trăng trở thành người dưng. Người và trăng trở nên xa lạ.(0,5 điểm) - Lý do: Hoàn cảnh sống thay đổi, con người lãng quên vầng trăng, quên quá khứ. =>Đó là sự lãng quên của một lớp người. Nhà thơ không phê phán “ánh điện cửa gương” mà cốt yếu để nói đến hoàn cảnh sống thay đổi khiến con người từ đó mà dần đổi thay...(0,5 điểm). * Tâm sự sâu kín nhất là niềm ân hận, lời nhắc nhở của tác giả trước “tấm lòng” của vầng trăn (3,0 điểm): - Gặp lại hình ảnh vầng trăng trong một tình huống bất ngờ “mất điện” -> Sự đối diện trong khoảnh khắc khiến con người “rưng rưng” xúc động và nhận ra sự bạc bẽo, vô tình của mình. (0,5 điểm).=> Đó là sự ân hận, sám hối. (Phân tích) (0,5 điểm). - Hình ảnh trăng vẹn nguyên “tròn vành vạnh” là hình ảnh thiên nhiên tròn đầy, hình ảnh của quá khứ vĩnh hằng . Hình ảnh trăng “im phăng phắc” không nói mà muốn nói bao điều còn là nhân chứng nghĩa tình, là bạn bè, đồng đội, đồng chí mà người lính từng gắn bó sẻ chia, là nhân dân đã từng nuôi dưỡng bao bọc anh trong qua khứ gian lao hào hùng (1,0 điểm). => Tấm lòng của “trăng”, của những người đồng chí, đồng đội ấy, của nhân dân thật bao dung, độ lượng, sẵn sàng tha thứ nhưng cũng nghiêm khắc nhắc nhở mỗi người về đạo lý ân nghĩa thủy chung, đạo lý “uống nước nhớ nguồn” (Phân tích) (0,5 điểm). - Tâm sự sâu kín của nhà thơ không dừng lại ở đó. Điều ông muốn nói là con người phải nhận ra, tự mình bước qua những lỗi lầm, biết tự điều chỉnh mình để hoàn thiện bản thân. (0,5 điểm).. * Những thành công về nghệ thuật góp phần thể hiện chủ đề bài thơ (2,0 điểm) - Thể thơ 5 chữ, lời thơ giản dị, mộc mạc, mạch cảm xúc theo dòng chảy của thời gian. - Chỉ viết hoa chữ cái đầu mỗi khổ để đảm bảo cảm xúc được liền mạch, bài thơ có dáng dấp như một câu chuyện. -Lời thơ tâm tình, thủ thỉ. Hình ảnh thơ giàu ý nghĩa biểu tượng kết hợp các biện pháp nghệ thuật (nhân hóa, so sánh ) thể hiện rõ nỗi lòng sâu kín của mình. 3. Kết bài (1,0 điểm): - Khẳng định đạo lý sống ân nghĩa, thủy chung, trước sau như một luôn là đạo lý tốt đẹp của dân tộc ta từ xưa đến nay. Truyền thống ấy được thể hiện xuyên suốt trong các TP tạo nên sự đồng điệu của các nhà thơ. - Bài thơ “Ánh trăng” không chỉ là tâm sự sâu kín của tác giả mà là lời nhắc nhở thấm thía với chúng ta (liên hệ). Lưu ý: Trên đây chỉ là những gợi ý, giám khảo nên linh hoạt khi chấm bài, ưu tiên những bài viết có sáng tạo.