Giáo án Ngữ văn 12 - Tuyên ngôn Độc lập - Phần 2: Tác phẩm - Trường THPT Lý Tự Trọng

Nội dung tài liệu: Giáo án Ngữ văn 12 - Tuyên ngôn Độc lập - Phần 2: Tác phẩm - Trường THPT Lý Tự Trọng

1. TRƯỜNG THPT LÝ TỰ TRỌNG Tổ Ngữ văn Tiết PPCT: 7, 8, 9 TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP PHẦN HAI: TÁC PHẨM I. TÌM HIỂU CHUNG 1. Hoàn cảnh ra đời * Trong nước - 19/8/1945, Cách mạng tháng Tám thành công. - 26/8/1945, Bác trở về Hà Nội, viết Tuyên ngôn Độc lập (TNĐL) tại căn nhà số 48 Hàng Ngang. - 2/9/1945, Người đọc TNĐL tại Quảng trường Ba Đình. * Ngoài nước - TNĐL ra đời trong hoàn cảnh đất nước “nghìn cân treo sợi tóc”. Phía Bắc, Mỹ đang núp sau lưng Tưởng áp sát biên giới; phía Nam tàu chiến Anh đang ủng hộ thực dân Pháp trở lại Đông Dương. - Pháp còn tuyên bố: Đông Dương là thuộc địa của Pháp, bị quân Nhật xâm chiếm, nay Nhật đã đầu hàng, vậy Đông Dương đương nhiên phải thuộc quyền “bảo hộ” của người Pháp. Luận điệu đó sẽ khiến cho một số nước nhân nhượng nếu Pháp trở lại Đông Dương. 2. Đối tượng và mục đích sáng tác a. Đối tượng sáng tác - Đồng bào cả nước. - Toàn thế giới, trong đó có Mỹ và Pháp, những thế lực đang âm mưu xâm chiếm nước ta. b. Mục đích sáng tác - Tuyên bố sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (VNDCCH). - Kêu gọi và tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của nhân dân thế giới trong phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc. - Bác bỏ những luận điệu xảo trá của kẻ thù. 3. Ý nghĩa lịch sử và giá trị văn học của bản TNĐL a. Ý nghĩa lịch sử - Tuyên bố chấm dứt chế độ thực dân phong kiến trên đất nước ta. - Khẳng định quyền tự chủ và vị thế bình đẳng của dân tộc ta trên toàn thế giới. - Mở ra một kỷ nguyên mới: hòa bình, độc lập, tự do cho đất nước, dân tộc.
2. b. Giá trị văn học * Nội dung tư tưởng: tố cáo tội ác của bọn thực dân Pháp, ngăn chặn âm mưu tái chiếm nước ta của các thế lực thù địch; đồng thời thể hiện tình cảm yêu nước, thương dân và khát vọng độc lập tự do cháy bỏng của chủ tịch Hồ Chí Minh (HCM). * Nghệ thuật: - Ngắn gọn, súc tích. - Lập luận chặt chẽ, lí lẽ đanh thép, chứng cứ xác thực, lời văn hùng hồn giàu sức thuyết phục. => Là một áng văn nghị luận chính trị mẫu mực. 4. Bố cục: 3 phần - Đoạn 1 (Từ đầu đến “không ai chối cãi được”): Cơ sở pháp lí và chính nghĩa của bản TNĐL. - Đoạn 2 (“Thế mà chế độ Dân chủ Cộng hòa”): Cơ sở thực tiễn của bản TNĐL. - Đoạn 3 (Còn lại): Lời tuyên bố. II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN 1. Cơ sở pháp lí và chính nghĩa của bản TNĐL - Mở đầu bản TNĐL, HCM trích dẫn hai bản tuyên ngôn: + Tuyên ngôn Độc lập năm 1776 của Mĩ; + Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Cách mạng Pháp năm 1791. - Là vì: + Đây là hai bản tuyên ngôn tiến bộ nhất của nhân loại, đưa ra những “lẽ phải không ai chối cãi được”, đề cao tư tưởng nhân đạo của nền văn minh nhân loại. + HCM đã có sự suy rộng sáng tạo: quyền con người được nâng lên thành quyền của các dân tộc; quyền mưu cầu hạnh phúc được chuyển thành quyền sung sướng -> đóng góp mới cho phong trào đấu tranh của các dân tộc thuộc địa trên thế giới. + HCM sử dụng chiến thuật “gậy ông đập lưng ông" khôn khéo tài tình, muốn dùng chính lời của Mỹ, Pháp để ngăn chận âm mưu xâm lược nước ta của chúng. + HCM đặt ba bản tuyên ngôn ngang hàng nhau nhằm nâng ý nghĩa cách mạng Việt Nam lên ngang tầm với những cuộc cách mạng nổi tiếng trên thế giới. ► Với lập luận chặt chẽ, đanh thép, dẫn chứng mang tính chất chân lí không thể chối cãi được, Bác đã tạo tiền đề vững chắc cho hệ thống lập luận trong toàn bài tuyên ngôn. 2. Cơ sở thực tiễn của bản TNĐL a. Tố cáo những tội ác Pháp đã gây ra trên đất nước ta (Cơ sở thực tiễn khách quan)
3. - Tội ác về chính trị (5): tước đoạt tự do dân chủ; thi hành những luật pháp dã man, thực hiện chính sách “chia để trị”; chém giết những chiến sĩ yêu nước của ta; ràng buộc dư luận, thi hành chính sách ngu dân; đầu độc dân ta bằng thuốc phiện và rượu cồn. - Tội ác về kinh tế (5): bóc lột dân ta đến xương tủy, cướp không ruộng đất, hầm mỏ, nguyên liệu; độc quyền in giấy bạc, xuất cảng và nhập cảng; sưu thuế nặng nề, vô lí khiến dân ta bần cùng; khống chế các nhà tư sản, bóc lột công nhân vô cùng tàn nhẫn; gây ra thảm họa làm cho hơn hai triệu đồng bào ta bị chết đói năm 1945. - Những hành động hèn hạ khác: + Trong vòng 5 năm (1940 - 1945), thực dân Pháp đã “bán nước ta hai lần cho Nhật”. + Thẳng tay khủng bố tù chính trị trước khi thua chạy. -> Nghệ thuật: giọng văn kết án đanh thép với kiểu câu ngắn, liệt kê những tội ác tiêu biểu; từ ngữ chính xác, hình ảnh sinh động; điệp cấu trúc ► Bác đã vạch trần bản chất tàn bạo, thâm độc và tội ác tày trời của thực dân Pháp đối với đồng bào ta, bác bỏ luận điệu về công “khai hóa” và “bảo hộ” của Pháp. Đồng thời thể hiện tinh thần căm thù giặc sâu sắc và tấm lòng yêu nước thương dân chứa chan của Bác. b. Quá trình đấu tranh giành độc lập của nhân dân ta (Cơ sở thực tiễn chủ quan) - Sự thật là, khi Nhật đầu hàng Đồng minh, nhân dân ta đã nổi dậy giành chính quyền từ tay Nhật để lập nên nước VNDCCH. - Sự thật là, nhân dân ta đã lấy lại chính quyền từ tay Nhật chứ không phải từ tay Pháp, nhân dân ta đã đánh đổ các xiềng xích thực dân, phát xít và chế độ quân chủ để lập nên chế độ Dân chủ Cộng hòa. -> Nghệ thuật: giọng điệu mạnh mẽ, điệp cấu trúc câu “Sự thật là” ► Bác đã bác bỏ luận điệu Đông Dương là thuộc địa của Pháp; đồng thời thể hiện niềm tự hào về quá trình đấu tranh chính nghĩa của nhân dân ta. 3. Lời tuyên bố - Với thực dân Pháp, Người tuyên bố thoát li hẳn quan hệ với Pháp, xóa bỏ mọi hiệp ước, mọi đặc quyền đặc lợi của Pháp trên nước Việt Nam. - Với các nước Đồng minh, Người kêu gọi công nhận quyền độc lập của dân Việt Nam dựa trên nguyên tắc dân tộc bình đẳng. - Với nhân dân Việt Nam, Người kêu gọi đoàn kết chống lại âm mưu xâm lược của Pháp. - Với thế giới, Người tuyên bố quyền tự do, độc lập của dân tộc Việt Nam và khẳng định ý chí quyết tâm bảo vệ quyền tự do, độc lập ấy. III. TỔNG KẾT: Ghi nhớ SGK tr. 42. ---------------------------- HẾT ----------------------------